آشنایی با ۷ نوع هوش مصنوعی که احتمالاً نمی‌شناسید

هوش مصنوعی (AI) از جمله مهم‌ترین تکنولوژی‌های روز محسوب می‌شود که به وضوح مشاهده می‌کنیم روی تمامی جنبه‌های زندگی ما تأثیر گذاشته است! این تکنولوژی به ماشین‌ها این امکان را می‌دهد که با استفاده از حجم بزرگی از داده‌ها و الگوریتم‌های یادگیری، از تجربیات گذشته خود یاد بگیرند و کارهای شبه انسانی را با دقت و سرعت بالایی به انجام رسانند. در واقع، به کمک یادگیری ماشین و به ویژه یادگیری عمیق، هوش مصنوعی توانسته وظایف پیچیده‌ای نظیر تولید محتوا، تحلیل داده و خودکارسازی فرایندها را برای ما ممکن کند. در حال حاضر، تنها نوعِ عملیاتی هوش مصنوعی، هوش مصنوعی محدود است. البته، پژوهش‌ها در زمینه توسعه هوش مصنوعی عمومی و حتی ابر هوش مصنوعی ادامه دارد. پژوهشگران انواع هوش مصنوعی را بر اساس توانایی (محدود، عمومی و ابرهوش) و همچنین بر اساس کارکرد (واکنشی، با حافظه محدود، نظریه ذهن و خودآگاه) به دسته‌های مختلفی تقسیم‌بندی نموده‌اند.

اگر علاقه‌مندید که اطلاعات بیشتر و به‌روز در رابطه با دنیای هوش مصنوعی و این 7 مدل AI به دست آورید، از شما دعوت می‌کنیم در ادامه این مطلب با مجموعه «سوم شخص» همراه باشید.

هوش مصنوعی محدود یا باریک (ANI)

زمانی که از هوش مصنوعی محدود (Artificial Narrow Intelligence) صحبت می‌کنیم، منظور ما هوش مصنوعی ضعیف است؛ یعنی سامانه‌هایی که برای انجام یک یا چند وظیفه‌ی مشخص طراحی شده‌اند. سامانه‌های مذکور با استفاده از الگوریتم‌های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، می‌توانند وظایف را بسیار سریع‌تر و حتی دقیق‌تر از ما انجام دهند! با این حال، خارج از محدوده‌ی تعریف شده‌ی خود، توانایی انجام کار جدیدی را نخواهند داشت. اما کدام ابزارها در دسته هوش مصنوعی ANI قرار می‌گیرند؟

برای مثال، دستیارهای صوتی نظیر سیری و الکسا، سامانه‌های تشخیص چهره و مدل‌های زبانی نظیر ChatGPT نمونه‌هایی از هوش مصنوعی محدود به شمار می‌روند که هر یک از آن‌ها تنها برای کاربرد خاصی نظیر پاسخ به پرسش‌های متنی یا تشخیص تصویر آموزش دیده‌اند. در ادامه، با مثال‌های بیشتری از این هوش مصنوعی آشنا خواهیم شد:

• دستیارهای صوتی: Siri، Alexa، Google Assistant
• موتورهای جستجو: الگوریتم‌های گوگل، بینگ، یاندکس
• ترجمه ماشینی: Google Translate، DeepL
• مدل‌های زبانی: ChatGPT، Gemini، Claude
• تشخیص چهره: سیستم‌های امنیتی فرودگاه‌ها، تلفن‌های هوشمند (Face ID اپل)
• پیشنهاددهنده‌های محتوا: الگوریتم‌های YouTube، Spotify، Netflix
• سیستم‌های معاملاتی بورس: ربات‌های خرید و فروش خودکار سهام
• تشخیص بیماری: سیستم‌های تحلیل عکس‌های رادیولوژی (مانند IBM Watson Health)
• فیلترهای محتوایی: تشخیص هرزنامه در جیمیل، فیلتر نظرات نامناسب در شبکه‌های اجتماعی
• کمک به طراحی سایت با وردپرس:  برطرف کردن باگ‌های سایت، دیزاین سایت

هوش مصنوعی عمومی (AGI)

داستان هوش مصنوعی به اینجا ختم نمی‌شود! در کنار هوش مصنوعی محدود، با هوش مصنوعی عمومی نیز مواجه هستیم که به آن هوش مصنوعی قوی نیز گفته می‌شود. هوش مصنوعی عمومی، مفهومی نظری به حساب می‌آید که در آن سامانه‌ی هوشمند می‌تواند مثل انسان هر مهارت شناختی را یاد بگیرد و اجرا کند. در چنین حالتی، ماشین‌ها قادر خواهند بود دانش و تجربیات خود را در حوزه‌های متنوع به کار گیرند و بدون این که نیاز به آموزش مجدد تخصصی داشته باشند، مسائل گوناگون را حل نمایند. البته، تاکنون هیچ سیستم واقعی AGI ایجاد نشده و هوش مصنوعی عمومی یک ایده تحقیقاتی است. با این حال، باید ببینیم که در آینده چه اتفاقاتی در این عرصه رخ می‌دهد! در ادامه با مثال‌های فرضی از AGI آشنا می‌شویم:

• رباتی که می‌تواند همزمان جراحی کند، مقاله بنویسد، شطرنج بازی کرده و با کودک صحبت کند.
• دستیار شخصی که مانند انسان در جلسات استراتژیک اظهارنظر کند.
• معلم هوشمندی که به صورت تطبیقی، نحوه یادگیری هر دانش‌آموز را شناسایی و برنامه‌ریزی کند.
• وکیل مجازی که می‌تواند از قوانین مختلف کشورها آگاه باشد و در جلسات دفاعیه شرکت کند.

ابرهوش مصنوعی (ASI)

ابر هوش مصنوعی (Superintelligent AI) بالاترین سطح فرضی از هوش مصنوعی به حساب می‌آید که در آن هوش مصنوعی توانایی‌های فکری انسان را فراتر از باور داراست! در صورت دستیابی به چنین سامانه‌هایی، انتظار می‌رود که آن‌ها توانایی تفکر، یادگیری و حتی تصمیم‌گیری فراتر از انسان، احساسات، نیازها و باورهای خود را داشته باشند. البته، ASI نظیر AGI نیز صرفاً یک مفهوم نظری بوده و در حال حاصر نمونه واقعی قابل اعتمادی از آن در دسترس نیست. در ادامه، برای درک بهتر ابر هوش مصنوعی، مثال‌هایی نظری از ASI آورده‌ایم:

• ماشینی که بتواند خود علم فیزیک کوانتومی جدیدی خلق کند.
• هوشی که خودآگاه است، احساسات دارد و درک شهودی از مسائل پیچیده فلسفی پیدا می‌کند.
• رهبری جهانی از جنس هوش مصنوعی که بتواند بحران‌های انسانی را بهتر از انسان‌ها مدیریت کند.

بیشتر بخوانید: برای دریافت خدمات سئو و بهینه سازی سایت با کارشناسان ما در آژانس دیجیتال مارکتینگ سوم شخص در ارتباط باشید.

هوش مصنوعی واکنشی

ساده‌ترین نوع هوش مصنوعی، هوش مصنوعی واکنشی نام دارد که فاقد حافظه داخلی بوده و تنها با داده‌های فعلی کار می‌کند. سامانه‌های مذکور نمی‌توانند تجربیات گذشته را ذخیره کنند یا این که به یاد بیاورند. بنابراین، تصمیمات خود را صرفاً بر اساس ورودی لحظه‌ای اتخاذ می‌کنند. از جمله نمونه‌های مشهور هوش مصنوعی واکنشی می‌توانیم به ابر رایانه‌ی شطرنج‌باز Deep Blue شرکت IBM اشاره داشته باشیم. این ابر رایانه با تحلیل آنی وضعیت مهره‌ها بهترین حرکت را پیش‌بینی می‌کند. علاوه بر این، موتورهای پیشنهاددهی ساده نظیر سیستم‌های پیشنهاد فیلم نتفلیکس که بر اساس تاریخچه کوتاه مدت دیدن کاربر عمل می‌کنند نیز در دسته هوش مصنوعی‌های واکنشی قرار می‌گیرند. مثال‌هایی از هوض مصنوعی واکنشی عبارتند از:

• Deep Blue: ابررایانه IBM که قهرمان شطرنج جهان، گری کاسپاروف را شکست داد.
• ماشین‌های فروش خودکار هوشمند: تشخیص انتخاب مشتری و ارائه محصول بدون تحلیل سابقه خرید.
• بازی‌های قدیمی هوش مصنوعی: مانند ماشین‌هایی که در بازی تتریس یا پینگ‌پنگ واکنش آنی به موقعیت نشان می‌دهند.
• پیشنهادگرهای ساده: نمایش فیلم بر اساس آنچه کاربر لحظاتی پیش تماشا کرده (بدون تحلیل سابقه طولانی‌مدت)

هوش مصنوعی با حافظه‌ی محدود

از دیگر انواع هوش مصنوعی، هوش مصنوعی با حافظه محدود نامیده می‌شود که در کنار پردازش داده‌های لحظه‌ای، توانایی نگهداری و استفاده از اطلاعات گذشته در بازه‌های زمانی کوتاه را نیز دارد. به عبارت دیگر، سامانه‌های مذکور می‌توانند رخدادها و داده‌های گذشته را برای بازه زمانی مشخصی ذخیره نمایند و از آن‌ها در هنگام تصمیم‌گیری‌ها بهره ببرند.

به عنوان مثال، خودروهای خودران با این نوع AI، داده‌های محیطی را به صورت لحظه‌ای پردازش نموده و بر اساس اطلاعات قبلی (نظیر مشاهده عابران یا سایر خودروها)، تصمیمات مناسبی مثل افزایش سرعت، ترمز یا گردش را اتخاذ می‌کنند. چت بات‌های پیشرفته و دستیارهای مجازی نیز از چنین توانایی‌هایی برخوردارند؛ آن‌ها می‌توانند دیالوگ‌های چند مرحله‌ای را دنبال نموده و پاسخ‌های مرتبط‌تری را به کاربران ارائه کنند. در ادامه، با مثال‌های بیشتری از هوش مصنوعی با حافظه محدود آشنا می‌شویم:

• خودروهای خودران: مانند Tesla Autopilot و Waymo که اطلاعات سنسورها، دوربین‌ها و نقشه‌ها را تحلیل کرده و تصمیم‌گیری می‌کنند.
• چت‌بات‌های هوشمند: ChatGPT یا هوش مصنوعی گراک که می‌تواند چندین جمله یا پاراگراف را به‌خاطر بسپارد.
• سیستم‌های مالی بانکی: که رفتار تراکنش‌های مشتریان را در کوتاه‌مدت تحلیل کرده و خطرات را پیش‌بینی می‌کنند.
• دستیارهای هوشمند مجهز به تاریخچه تعامل: به عنوان مثال، اگر قبلاً گفته‌اید «قرار جلسه ساعت ۵»، در مکالمه بعدی منظور شما را متوجه می‌شوند.

تئوری هوش مصنوعی ذهن

تئوری هوش مصنوعی ذهن یک مفهوم نظری است که به هوش مصنوعی اجازه می‌دهد حالات ذهنی و احساسات انسان‌ها را درک نماید. شاید این مدل از انواع هوش مصنوعی، جالب‌ترین گزینه باشد! چنین سیستمی در صورت تحقق می‌تواند اهداف، باورها و احساسات افراد را شناسایی نماید و بر اساس آن‌ها رفتار خود را تنظیم کند؛ به این معنا که می‌تواند مثل یک انسان با دیگران تعامل داشته باشد. البته، تاکنون هیچ سیستمی با چنین سطح از هوش مصنوعی ساخته نشده و این حوزه هنوز در مراحل تحقیق و توسعه قرار دارد. در واقع، پژوهش‌های فعلی درباره هوش مصنوعی احساسی و تحلیل گفتار در تلاش هستند تا به این سمت قدم بردارند. مثال‌های نظری از تئوری ذهن در AI:

• رباتی که احساس ترس یا ناراحتی را از چهره کودک تشخیص و واکنش عاطفی مناسب نشان دهد.
• دستیار خانگی که بداند فردی ناراحت است و موسیقی آرامش‌بخش پخش کند.
• درمانگر رباتیکی که به صورت هوشمند با بیمار گفتگو کرده و احساسات او را تحلیل کند.

بیشتر بخوانید: هوش مصنوعی جمینای

هوش مصنوعی خودآگاه

از دیگر انواع هوش مصنوعی، مدل خودآگاه است که می‌توان گفت پیشرفته‌ترین سطح فرضی هوش مصنوعی به حساب می‌آید. این نوع هوش مصنوعی ضمن درک دیگران، دارای آگاهی از خود نیز هست. در چنین حالتی، سیستم هوشمند نه تنها احساسات و افکار دیگران را درک می‌کند، بلکه از وجود و شرایط درونی خود (همانند آگاهی و احساست شخصی) نیز آگاه خواهد بود. البته این نوع AI تنها در حد تئوری وجود دارد و هیچ سیستم واقعی با چنین ویژگی‌هایی تاکنون ساخته نشده است. مثال‌های فرضی از هوش مصنوعی خودآگاه:

• رباتی که خودش را به‌عنوان یک موجود مستقل با احساسات و اهداف بداند.
• سیستم‌هایی که بتوانند ارزش‌های اخلاقی شخصی داشته باشند.
• ماشینی که در گفتگو بگوید: «من احساس می‌کنم فلان تصمیم درست نیست.»

مقایسه انواع هوش مصنوعی

در جدول زیر انواع هوش مصنوعی را از جنبه‌های مختلف با یکدیگر مقایسه کرده‌ایم:

سوم شخص؛ همراه کسب‌وکار شما در دنیای دیجیتال

در این مطلب با 7 مدل از انواع هوش مصنوعی آشنایی پیدا کردیم. امروزه کسب‌وکارهای فعال در فضای دیجیتال می‌توانند با استفاده درست از هوش مصنوعی توان رقابتی خود را در بازار افزایش دهند. ابزارهای مبتنی بر AI نظیر دستیارهای هوشمند به شرکت‌ها کمک می‌کنند تا بتوانند محصولات و خدمات خود را توسعه داده و تجربه بهتری به مشتریان ارائه دهند. به عنوان مثال، در آژانس‌ دیجیتال مارکتینگ با استفاده از مدل‌های زبانی پیشرفته مانند ChatGPT و Grok، محتوای تبلیغاتی خلاقانه خلق می‌شود و استراتژی‌های بازاریابی خود را شخصی‌سازی می‌کنند. اگر در بستر دیجیتال تازه‌کار هستید و نمی‌دانید به چه صورت باید از ابزارهای مدرن و تکنولوژی‌های جدید در راستای پیشرفت کسب‌وکار خود بهره ببرید، مجموعه سوم شخص اینجاست تا انواع خدمات دیجیتال مارکتینگ را به شما ارائه کند. برای کسب اطلاعات بیشتر، می‌توانید همین حالا با کارشناسان سوم شخص ارتباط برقرار نمایید.

سوالات متداول

1. چه تفاوتی بین هوش مصنوعی محدود و هوش مصنوعی عمومی وجود دارد؟

هوش مصنوعی محدود (Narrow AI) برای انجام تنها یک یا چند کار مشخص طراحی شده و در آن حوزه عملکرد بسیار خوبی دارد، اما خارج از آن توانایی انجام کار جدیدی ندارد. در مقابل، هوش مصنوعی عمومی (AGI) مفهومی است که در آن سیستم هوشمند قابلیت یادگیری و انجام هر نوع وظیفه‌ای را مانند یک انسان دارد و می‌تواند مهارت‌ها و دانش خود را از یک حوزه به حوزه دیگر انتقال دهد.

2. آیا هوش مصنوعی پیشرفته (Superintelligent AI) وجود دارد؟

خیر، تا کنون هیچ نمونه واقعی از هوش مصنوعی پیشرفته یا ابرهوش مصنوعی وجود ندارد. ابرهوش (ASI) یک ایده فرضی است که در آن هوش مصنوعی از توانایی‌ها و توانمندی‌های شناختی انسان‌ها فراتر می‌رود.

3. یادگیری ماشین چگونه به بهبود عملکرد سیستم‌های هوش مصنوعی کمک می‌کند؟

یادگیری ماشین شاخه‌ای از هوش مصنوعی است که به سیستم‌ها امکان می‌دهد از داده‌ها بیاموزند و با گذشت زمان عملکرد خود را بهبود بخشند. الگوریتم‌های یادگیری ماشین با آموزش روی داده‌های بیشتر، دقت پیش‌بینی‌ها و تصمیمات خود را ارتقا می‌دهند.